Информационное
агентство России
0°C
11 декабря, 09:21
ФаджрВосходЗухрАсрМагрибИша
6:438:4812:2413:4315:5717:55

Рустам Батров: “Ваххабиты” решили вопрос мазхабного экстремизма

Rinat
Рустам Батров: “Ваххабиты” решили вопрос мазхабного экстремизма
Рустам Батров. Фото: ДУМ РТ

«Ваххабиты» преодолели раскол мазхабного экстремизма, в ходе которого последователи различных правовых школ ислама – главным образом ханафиты и шафииты – не только проводили отдельные друг от друга намазы, но и шли друг на друга войной. Об этом в очередной своей статье написал мусульманский публицист, в прошлом первый заместитель муфтия Татарстана Рустам Батров.

– Одной из мрачных сторон средневекового, во многом отошедшего от идеалов Св. Корана, ислама был мазхабический фанатизм, когда приверженцы различных толков/мазхабов в пылу дискуссии доходили до просто шокирующих крайностей. Так, например, поздние ханафиты запрещали своим мужчинам жениться на шафиитках, а о том, чтобы ханафитка вышла замуж за шафиита, речи даже вообще не шло. Шафииты отвечали им взаимностью. Таким образом, приверженцы мазхабов в Средневековье не считали друг друга мусульманами.

Как следствие этого мазхабисты из-за блошиных различий в толковании обрядов шли друг на друга войной, причем не в метафорическом, а в буквальном смысле данного слова. «Ханафиты и шафииты фанатично следуют своим мазхабам, – писал об этом Риза Фахретдин в книге „Ибн Араби“, – и по этой причине можно увидеть, как они воюют друг с другом в неарабских провинциях, причем погибает очень много мусульман. Это противостояние доходит даже до того, что некоторые из них не постятся в месяц Рамадан с тем, чтобы их организм не слабел и они в любой момент были готовы к сражению».

Естественно, ни о какой совместной молитве в таких условиях речи быть не могло, поэтому в Заповедной мечети возле Каабы, равно как и в мечетях других крупных городов, где представители различных толков были вынуждены сталкиваться между собой, они совершали намаз отдельно друг от друга, разными джамаатами/группами. С этой целью для приверженцев каждого толка возле Каабы было отведено и соответствующим образом оформлено специальное место – макам. К слову, все это можно увидеть на старинных фотографиях Каабы. Данное новшество появилось приблизительно во второй половине пятого века по хиджре. Салих Юсуф Матук, автор книги «Хадисоведение в Мекке», опираясь на средневековые источники, в которых приводилось описание Заповедной мечети и фиксировались происходившие в ней с течением времени изменения, указывает, что мазхабический раскол отразился на облике храмового пространства вокруг Каабы в промежуток между 442 и 497 годами по хиджре.

Как пишет Батров преодолеть мазхабный экстремизм удалось после Мекканского конгресса, в котором приняли участие известные татарские богословы.

– Согласно арабским авторам, отказ от практики раздельной молитвы произошел в том же 1926 году. Зная об этом, трудно удержаться от мысли, что именно Мекканский конгресс и стал тому причиной. К тому же Ибн-Сауд в приветственном слове к его делегатам вкратце коснулся этого вопроса, отметив, что «мусульман погубили разногласия между толками (мазахиб) и школами (машариб)», и призвав «не делать различия между толками (мазахиб) и группами (аджнас) причиной для вражды среди мусульман».

Согласно арабским исследователям, обсуждаемые изменения были инициированы не на Мекканском конгрессе, а уже после него и без какой бы то ни было привязки к прошедшему форуму. Конгресс проходил с 7 июня по 5 июля 1926 года, а в октябре того же года две группы аравийских богословов из Неджда и Хиджаза собрались для того, чтобы обсудить многовековую практику молитвенного раскола, и пришли к общему решению, что в Заповедной мечети молитва должна вершиться одним джамаатом, неважно, по правилам какого мазхаба. С этим вопросом они обратились к королю Ибн-Сауду — и он их поддержал. С тех пор в Мекке мусульмане молятся вместе.

Автор отмечает, что так называемые «ваххабиты» стали первыми, кто положил конец экстремистским проявлениям со стороны сторонников мазхабов.

– Вслед за ваххабитами мазхабический раскол в намазе со временем преодолели и в других частях исламского мира. Не соверши они в свое время богословскую революцию, ханафиты, шафииты и представители прочих толков так бы и молились по сей день отдельно друг от друга, – заключает Рустам Батров.

Если вы нашли ошибку, пожалуйста, выделите фрагмент текста и нажмите Ctrl+Enter.

Войти с помощью:
Добавить комментарий:

  1. Аслан16.04.2018 22:18

    Говорят муфтий Татарстана дал указания в мечетях республики запретить читать намаз не по ханафитскому мазхабу. Это же экстремизм!

    • Abmin17.04.2018 16:21

      Не распространяйте сплетни. Не дал указание а лишь в мечети при ДУМ Татарстана, велел читать намз по Ханафи. Что тут непонятного, когда в Татарстане все – ханафиты?

  2. Мосбаш16.04.2018 23:23

    после прочтения мнооогих статей этого мистера “разоблачителя” я пришел к выводу, что он, на самом деле, не является противником ханафизма, шафиизма или же сторонником коранизма или ваххабизма. во всех его статьях прослеживается одна очень важная мысль-критика муфтия и ректора Мухаметшина.
    на самом деле квинтэссенция его т.н. творчества заключается в самой банальной обиде. он обижен, что его отодвинули от “кормушки”. вот и все. не надо искать глубокий смысл в его истории. просто обида. именно поэтому его статьи сводятся лишь к критике. предложений он никаких не выдвигает. только критика. детская психология вот и все.
    когда спрашиваешь обиженного ребенка “а почему ты обижаешься на меня?”, обычно он, надув губы, отвечает ” патаму што!”, ну потом может зеленые пузыри из носи надуть. ведь ребенку нужно внимание.
    так же и мистер Батров, он во всех статьях пока надувает губы, пока без соплей. ведь его лиши “внимания” старших.

  3. Muslim__16.04.2018 23:30

    Да, уж, отжег Батров. :)

    Теоретически можно Самигуллина еще потроллить: взять книгу по ханафитскому фикху времен Османской империи и какую-нибудь “ваххабитскую” книгу и провести сравнительный анализ. Боюсь, что Самигуллин по результатам сравнения не хило так вспотеет. :)

  4. Wessallam17.04.2018 2:00

    Во первых батроооww не слово для уммы. И есть хадисы про таких лжеучёных. Самые противные для Аллаха -они. И во вторых процесс формировании правовых школ целого института(хвала Аллаху уже мы сейчас уверенно наблюдаем и просвещаемся должным образом а не фанатично),должен был бы пройти все эти не доразумении. Мы не понимали имамов. И всё. Как сказал один великий учёный и богослов-шариат это как без донный и очень безграничный океан.

  5. 9917.04.2018 7:23

    92. Верующему не подобает убивать верующего, разве что по ошибке. Кто бы ни убил верующего по ошибке, он должен освободить верующего раба и вручить семье убитого выкуп, если только они не пожертвуют им. Если верующий был из враждебного вам племени, то надлежит освободить верующего раба. Если убитый принадлежал к народу, с которым у вас есть договор, то надлежит вручить его семье выкуп и освободить верующего раба. Кто не сможет совершить этого, тому надлежит поститься в течение двух месяцев непрерывно в качестве покаяния перед Аллахом. Аллах – Знающий, Мудрый.
    93. Если же кто-либо убьет верующего преднамеренно, то возмездием ему будет Геенна, в которой он пребудет вечно. Аллах разгневается на него, проклянет его и приготовит ему великие мучения.
    94. О те, которые уверовали! Когда вы выступаете на пути Аллаха, то удостоверяйтесь и не говорите тому, кто приветствует вас миром: “Ты – неверующий”, – стремясь обрести тленные блага мирской жизни. У Аллаха есть богатая добыча. Такими вы были прежде, но Аллах оказал вам милость, и посему удостоверяйтесь. Воистину, Аллах ведает о том, что вы совершаете.
    95. Те из верующих, которые отсиживаются, не испытывая тягот, не равны тем, которые сражаются на пути Аллаха своим имуществом и своими душами. Аллах возвысил тех, которые сражаются своим имуществом и своими душами, над теми, которые отсиживаются, на целую степень, но каждому из них Аллах обещал наилучшее. Аллах возвысил сражающихся над отсиживающимися благодаря великой награде –
    96. ступеням от Него, прощению и милости. Аллах – Прощающий, Милосердный.
    97. Тем, кого ангелы упокоят чинящими несправедливость по отношению к самим себе, скажут: “В каком положении вы находились?” Они скажут: “Мы были слабы и притеснены на земле”. Они скажут: “Разве земля Аллаха не была обширна для того, чтобы вы переселились на ней”. Их обителью станет Геенна. Как же скверно это место прибытия!
    98. Это не относится только к тем слабым мужчинам, женщинам и детям, которые не могут ухитриться и не находят правильного пути.
    99. Таких Аллах может простить, ведь Аллах – Снисходительный, Прощающий.
    100. Кто совершает переселение на пути Аллаха, тот найдет на земле много пристанищ и изобилие. Если же кто-либо покидает свой дом, переселяясь к Аллаху и Его Посланнику, после чего его настигает смерть, то его награда ложится на Аллаха. Аллах – Прощающий, Милосердный.
    101. Когда вы странствуете по земле, то на вас не будет греха, если вы укоротите некоторые из намазов, если вы опасаетесь искушения со стороны неверующих. Воистину, неверующие являются вашими явными врагами. 102. Когда ты находишься среди них и руководишь их намазом, то пусть одна группа из них встанет вместе с тобой, и пусть они возьмут свое оружие. Когда же они совершат земной поклон, пусть они находятся позади вас. Пусть затем придет другая группа, которая еще не молилась, пусть они помолятся вместе с тобой, будут осторожны и возьмут свое оружие. Неверующим хотелось бы, чтобы вы беспечно отнеслись к своему оружию и своим вещам, дабы они могли напасть на вас всего один раз. На вас не будет греха, если вы отложите свое оружие, когда испытываете неудобство от дождя или больны, но будьте осторожны. Воистину, Аллах приготовил неверующим унизительные мучения.
    103. Когда вы завершите намаз, то поминайте Аллаха стоя, сидя или лежа на боках. Когда же вы окажетесь в безопасности, то совершайте намаз. Воистину, намаз предписан верующим в определенное время. сура 4 ЖЕНЩИНЫ…………..

  6. Динар Заман17.04.2018 11:29

    Я тоже читал (давным-давно- в начале 2000 годов) одну статью- не помню сейчас автора, так вот, там говорилось, что после выступления на этом конгрессе (1926 года) именно Ризы Фахретдина, мазхабы четырёх толков объединились и начали совершать намаз вместе, а так, каждый мазхаб совершал намаз стоя за своим имамом.

  7. Abmin17.04.2018 16:24

    С Батровым все понятно. Он остался не у дел, вот и играет в обиженного на всех мальчика.

    • Rustam17.04.2018 16:25

      Суть излагаемого Батровым интересна, независимо от его мотивации

  8. ashir0117.04.2018 19:22

    Ваһһабилар кемнәр?

    Ризаэддин бин Фәхреддин. Уфа. «Әл-Гасыр әл-җәдид». – 1906., № 2., – 91-93 бб.

    Әлеге мәкаләмнең атамасын укыган кайбер кешеләр: “Ваһһабиларны белү нигә кирәк, аннан башка белергә тиешле нәрсәләребез юкмы әллә?” – дип сорарга мөмкиннәр. Реальное училищеда укый торган бер улым: “Әткәй, кемнәр ул ваһһабилар?..” – дип сорагач, үзенә кагылышы булмаган бер нәрсә турында аңлатма бирүемне сорый, дип уйлаган идем. Улымның бу сорауны ни өчен сораганын белгәч, әлеге мәсьәлә игътибарымны үзенә юнәлтте. Билгеле булганча, башка милләт әһелләре мөселманнарның ышанулары, фикерләре, мәзһәбләре һәм юллары турында күп кенә нәрсәләр язалар. Үзләренең мәктәпләрендә укыган зур һәм кечкенә яшьтәге укучыларга да алар шул мәсьәләләр турында шактый мәгълүматларны өйрәтәләр. Шуңа күрә безнең, озак кына ислам мәдрәсәсендә тәрбияләнеп, шунда укып белә алмаган нәрсәләрнең бик күбесен аларның мәктәпләрендә укыган хәтта кечкенә балалар да шактый яхшы аңлыйлар. Ваһһабилар турында белү ни өчен кирәк булуын улымнан сорадым. Шул көндәге дәресләр вакытында, ниндидер бәйләнеше булып, “ваһһаби” исеме телгә алынган; мөгаллимнәре дә ваһһабиларга кагылышлы кайбер нәрсәләрне сөйләгән икән. Дәреслек буларак күрсәтелгән китапта да ваһһаби мәзһәбе: «секта, не признающая Магомеда», дип әйтелгәнен күрдем. Шуңа күрә әлеге вакыйга турында ишеткәч, балама бирелгән дәреснең кайбер өлешләрен дөресләргә мәҗбүр булдым. Шуңа нигезләнеп, түбәндәгечә мәгълүмат бирдем: Ваһһабилар дип XII йөз башында Йәмән илендә “Ваһһаби җәмгыятенең” нигез салучысы булган шәех Мөхәммәд ибн Габделваһһаб ибн Сөләйман әл-Нәҗди әт-Тәмим әлХәмбәли исемле кешегә иярүче халыкларга әйтелә. Бу кешенең үз исеме Мөхәммәд булганлыктан, аңа иярүчеләрне дә “Мөхәммәдиләр” дип атарга тиешләр иде. Ләкин дошманнары мондый мөбарәк бер исем белән атауны кулай күрмиләр һәм әлеге халыклар Мөхәммәднең атасы булган Габделваһһаб исеме белән атала башлыйлар. Югарыда искә алынган Мөхәммәд ибн Габделваһһаб 1115 нче елда дөньяга килеп, озын гомер кичерә һәм 1204 елда 91 яшендә вафат була. Үз илендә белем алганнан соң, Басра, Хиҗаз (Гарәп ярымутравы районнары), Шәм (Сирия, Иордания җирләре) төбәкләрендә сәяхәт итеп, шул заманның бөек шәхесләреннән саналган кешеләр белән очрашкан һәм аларның күбесеннән гыйлем таратуга таныклык алган. Шуннан соң үз ватаны булган Нәҗедкә (Гарәп ярымутравындагы җирлек) кайтып, ислам динен бидәгатьләрдән чистарту өчен бер юнәлеш барлыкка китергән һәм халыкны да шуңа өнди башлаган. Җор телле бер хатыйб һәм гаять кыю бер кеше булганлыктан, аның өйрәтүләре шактый киң тарала. Шул вакытларда Йәмәндә килеп чыккан Габделгазиз ибн Сәгуд үз сәясәте өчен аның юлын туры килерлек итеп күрә һәм ваһһаби исеме астында берникадәр илләрне яулап ала. 1218 елның Шәүвәл аенда Мәккә Мөкәррәмәне үз кул астына күчерә. Күпмедер Төркия һәм Мисыр гаскәрләре белән сугышып җиңелүгә дучар булалар. Солтаннары булган ибн Сәгуд, әсир ителеп, Истанбулга җибәрелгән булса да, ваһһабилык җиңелми, бәлки, киресенчә, дөньяның һәр тарафына тарала. Шул вакытта Нәҗед, Бәхрәйн, Гәсир һәм, гомумән, Ямән иле мөселманнары ваһһаби булган кебек, Һиндстан һәм Мисыр илләрендәге шактый халыкларның да бу юнәлешкә туры килгәнлекләре сөйләнә. Ваһһабилык “бабилык” кебек яңа бер юнәлеш булмый. Ул исламны пәйгамбәребез һәм сәхабәләр заманында булган гадилеккә һәм табигый хәлгә кайтарудан гыйбарәт була. Шуңа нигезләнеп, ваһһаби гакыйдәсендә сәләф
    инануларына каршы килерлек бер нәрсә дә юк, фикһый мәзһәбләре Әхмәд ибн Мөхәммәд ибн Хәнбәл (Аллаһ аннан разый булсын) мәзһәбедер. Шуңа күрә аларга карата: “Мөхәммәдне (аңа Аллаһның сәләме һәм салаваты булсын) инкяр итүчеләр,” – дип әйтү иң бөек бер ялган һәм иң олуг бер бохтан булып тора. Алар, киресенчә, Ислам шәригатен саф килеш кабул итәргә һәм таратырга телиләр, пәйгамбәребездән күчерелгән хәдис-шәрифләр белән гамәл кылу өлкәсендә гадәттән тыш тырышлык күрсәтәләр. Аларның сүзенә караганда: үлгәннәр янына барып, Аллаһтан үз хаҗәтләрен сорау; мәетләр исеме белән нәзерләр әйтү, корбаннар чалу; үлгәннәрдән ярдәм теләү, каберләр янына барыр өчен сәфәргә чыгу, каберләр өстенә биналар торгызу, мәчетләргә манаралар кую тыелган эшләр булып саналалар. Аларның дәрәҗәләре һәм асыл юллары шушы нәрсәдән гыйбарәт. Санап кителгән әлеге гамәл-гыйбадәтләр пәйгамбәребез заманында булмаганлыктан, кайбер аять вә хәдис-шәрифләрдән дәлил алып, алар югарыда бәян ителгән тыелган эшләрне кылучыларны мөшрик (Аллаһтан башкага гыйбадәт кылучы) булалар, дип хөкем итәләр. Аллаһтан башка затларга гыйбадәт кылу дөрес түгел; хаҗәтләрне үтәүче һәм бәндәләрен бәла-казалардан саклаучы, бөтен галәм белән Үзе теләгәнчә идарә итүче бер Аллаһ кына булганлыктан, бу өлкәдә башка бер заттан ярдәм сорау – ширек кылу була, дигәннәр. Ниндидер бәла килгәндә: “Йә, шәех Габделкадыйр! – яки, – йә, шәехем Мәдәд!” – дигәннәргә; шулай ук: “Фәлән теләгем тормышка ашса, хуҗа Бәһаветдин рухына нәзер итәрмен,” – дигәннәргә каршы ваһһабилар: “Габделкадыйр белән хуҗа Бәһаветдин исән булганда да, бер тузанны урыныннан күчерергә кодрәтле түгелләр иде, инде аларның сөякләре нәрсә эшли алсын! Ул шәехнең Аллаһ хозурында кабул ителмәгән кешеләрнең берсе булуы да ихтимал. Димәк, алардан ярдәм сорау урынына, ихлас күңелдән Аллаһның үзенә генә юнәл, Аңа гына ялвар! Аллаһ Субхәнә Тәгаләнең мәрхәмәт ишекләре хәтта иң гөнаһкяр бәндәләргә дә ачык вә шәфкате дә мул бирелгән,” – дип фикерләрен бәян итәрләр. Ваһһабилар, беренчедән, Исламның элеккеге хәлендә булган сафлыгын, гадилеген һәм ачыклыгын кире кайтарырга омтылалар, китап вә сөннәт гыйлемнәрен тарату юлында гадәттән тыш тырышлык күрсәтәләр. Икенчедән, алар нәзер, ярдәм сорау, зиярәт өчен сәфәр кылу кебек, бу көндә ислам әһелләре фетнәләнгән һәм бәлаләнгән нәрсәләрне артык инкяр кылып, шушы гамәлләрне кылучыларны көферлеккә чыгаралар. Менә шушы ике якның бер ягына гына карап, берәүләр аларны сөярләр, аларның гамәлләрен мактарлар, икенчеләр исә, аларны дошманга санап, кылган гамәлләрен яманларлар. Чынлыкта исә, гомум ислам әһелләрен, үзлегеңнән чыгып, хаталы дип танырга ашыгу ярамаган бер эш, һәм бераз җиңел карап яки битарафлык сәбәпле кылынган нәрсәләр өчен аларны кәфер дип хөкем итү дә күркәм гамәл түгел. Ваһһабиларның гакыйдәләре (инанулары), шул юлның башлыгы булган Мөхәммәд ибн Габделваһһаб тарафыннан язылган “Китаб әттәүхид” исемле хезмәтендә аңлатылганы сөйләнә. Моннан башка тагын “Тәзкирәту улиләлбәб фи тарикати әшшәех Мөхәммәд ибн Габделваһһаб” һәм “Тәудиху тәүхиди әлХалләкъ” исемендәге китаплар язылганлыгы һәм аларның икесе дә матбугатта басылып таралганлыгы Мисыр матбугатында күренде. 1227-1229 елларда ваһһабиларга каршы сугышкан Мисыр гаскәрендәге бер кешенең: “Без ничек ваһһабиларны җиңә алыйк? Күпләребез ислам дине турында белмибез, белгәннәребез дә дин хөкемнәренә итәгать итми. Яныбызда сандыклар белән исерткеч эчемлекләр йөри, гаскәрләребездә азан тавышы ишетелми, намаз укыган кеше күренми. Ваһһабилар исә, һәрвакыт көчле тавыш белән азан әйтәләр; бер имам артына тезелеп басып, камил хушуг һәм худуг белән (Аллаһның бөеклеге каршында үзләренең түбәнчелеген танып, Аллаһны яратып, Аның турында гына уйлап) намаз укыйлар. “Хәвеф
    намазы”ның нинди намаз икәнлеге безнең гаскәрләребезгә мәгълум түгел, ә ваһһабилар сугыш вакытларында хәвеф намазын укыйлар. Аларның бу гамәлләрен безнең гаскәрләребез гаҗәпләнеп, нишләгәннәрен аңламыйча карап торалар,” – дигән сүзләре риваять кылына “Гаҗәеб әл-әсәр фи әттәраҗуми вә әл-әхбәр” китабында (әл-Җәбәрути, 4 том, 140 бит). Нәтиҗә: ваһһабилар пәйгамбәребез өмәтеннән һәм алар безнең дин кардәшләребез булган мөселманнар. Шулай булса да, игътикат (инану) һәм гамәл өлкәсендә иярергә мөмкин булган бер генә юл бар – ул да булса, пәйгамбәрләрнең солтаны булган Мөхәммәд ибн Габдилләһ әл-Һәшими әл-Кураши әл-Мәкки әл-Мәдәнинең юлы. Көчебездән килгән кадәр аның юлына иярү, һич югында, иярергә тырышу – һәрберебез өчен тиешле гамәл булып тора. Кешеләр телиләр икән ваһһаби булсыннар, телиләр икән Әшгари һәм Мәтуриди мәзһәбендә булулары белән горурлансыннар, мактансыннар, хаклык, дөреслек исә, пәйгамбәребез өйрәтеп калдырган юлда гына. Улыма биргән мәгълүматым шундый булды. Ваһһаби исемен ишетеп тә, аларның юлларын дөрес аңламаган, яки русча китаплардан гына күреп, аларны исламнан киткән халыклар, дип уйлаган кешеләрнең фикерләрен дөресләргә бәлки ярдәм булыр дип, әлеге язмамны матбугат галәменә чыгарырга кирәк дип санадым.

    • Muslim__17.04.2018 20:36

      МашалЛаh! :)

      Брат, можешь дать ссылку на тот источник, откуда это? Ну, там у тебя есть копия этого номера тли оригинал? Либо ссылка на сайт архива и т.д.

      P.S.: Уважаемая редакция, у вас есть нормальный переводчик, чтобы перевести с татарского на русский и выложить данный текст в виде СТАТЬИ на русском языке? Это был бы хороший контент. И вообще, как я понимаю, отрывки из многих трудов великих татарских и башкирских исламских ученых конца 19-го – начала 20-го веков были бы ОЧЕНЬ ИНТЕРЕСНЫ и АКТУАЛЬНЫ сегодня, читателям это было бы интересно, потому что мало у кого есть доступ к трудам этих ученых, нет времени ехать куда в библиотеку.

      • Muslim__17.04.2018 20:51

        Редакция, если уж совсем некому у вас делать перевод, то напишите. Просто времени свободного мало на это.

      • АДМИН17.04.2018 21:38

        Переведите и вышлите на [email protected] мы поставим на сайт.

        • ashir0117.04.2018 22:21

          Соң заман ваһһабиларның сәяси-дини максатлары.
          Муса Бигиев «Гасрый мөселманлык», –1925.,№ 7.,–157-160 бб.

          Ялган булган хәбәрләр дә кайчак бик әһәмиятле булалар. Мәдинә Мөнәввәрәгә һөҗүм итеп, Ислам шәригате хөкемнәре белән килгән пәйгамбәребезнең изге каберен ваһһабиларның җимерүләре хакындагы куркыныч хәбәрләр соңгы атналарның газетларында басылып чыкты.
          Ваһһабиларкебек иң ихласлы, иң камил мөселманнар турында мондый нәфрәт уята торган ялганнар, ачык ялган булса да, аны бастырып чыгардылар. Чөнки ваһһабилык куркынычы алдында инглизләр тулысынча көчсез калды, ә ваһһабилар үзләре бу көнге хәрәкәтләрендә бөек көчкәирештеләр. Шуңа шаһит булган телеграф агентларының соңгы вакыйгаларга карата язган ачык ялганнары да безнең өчен бик әһәмиятле булды. Алар чынлыкта гаять дөрес, ләкин бездән тәмам яшеренгән хакыйкатьләрне сөйләп, ачып бирделәр.
          Мәккә ваһһабилар кулында. Инглизләрнең ярдәме белән түгел, фәкать үзенең куәте белән Ибн әс-Согуд Мәккә җиренә хуҗа булды. Коралланган йөз меңлек гаскәр белән солтан Ибн әс-Согуд шул елда хаҗ гамәлләрен үтәде. Ул Мәдинәдәге харам җиренең хакын саклау нияте һәм Мәдинә халкына зарар итмәү уе белән, Мәдинәгә һөҗүм итмичә генә, шәһәрне һәр тарафыннан урап, камап алырга мәҗбүр булды.
          Тиздән Мәдинә дә ваһһабиларның кулында булыр. Шул чакта Гарәбстанның бөтен кабиләләре дә күтәрелер. Диңгез ярлары, тимер юллар да ваһһабилар кулына күчәр. Ваһһабиларның хәрәкәтләре Сүрия тарафларына да дәвам итеп, Франциягә каршы күтәрелгән “дурузлар” (бер фирка) кебек, бөтен Сүрия дә инглизләргә каршы күтәрелер. Мосул (Гыйрактагы шәһәр) мәсьәләсе дә бөтен дәһшәте белән көн үзәгендә калыр. Ибн әс-Согудның көче белән Төркия көченең кушылуы да ихтимал.
          Ибн әс-Согудның хәтәре Гыйрак тарафларына да, һәм, ниһаять, Һиндыстан һәмГаден (Йәмәндәге өлкә) якларына да килеп җитәр. Чынга ашу ихтималы гаять якын булган әлеге хәлләр чүл Гарәбстаны өчен бик мөһим вакыйгалар булып тора. Бу хәлләр бүген булмаса, иртәгә, һичшиксез, булыр.
          Нәфрәт уята торган бөтен боһтаннарның һәм ачык ялганнарның туры мәгънәсе, ваһһабилык куркынычы каршында инглизләр көчсез калды, дигәнне аңлата. Иран, Мисыр һәм Һиндыстан кебек җирләрдәгехөкүмәтләрнең гафләте һәм инглизләрнең мәкерлеге сәбәпле, халыкның азмы-күпме дулкынланулары гадәти бер нәрсә, әһәмиятсез бер уен гына булып кала.
          Инглиз сәясәте мондый уеннарга әһәмият бирсә дә, Ислам карашында Ибн әс-Согудка карата аның бер тиенлек зарары юк һәм булмас та. Ислам дөньясы шушы вакыйгалардан тәмам гафил булмаса, телеграф агенталары ул кадәр ачык ялганнарны тарата алмас иде.
          Ваһһабиларның бөек куәтләрен җир йөзенең бөтен мөселманнарына игълан итеп, ваһһабиларның гыйбрәтле хәрәкәтләренә бөтен җир йөзенең карашын җәлеп иткәннән соң, үзенең ялганнарын ачып салган телеграф агентларына күпмедер рәхмәтләремне дә белдерәмен.
          Алар безгә ваһһабиларның хакыйкәтьләре, ваһһабиларның сәяси һәм дини максатлары хакында сүз сөйләү мөмкинлекләрен бирделәр. Бөтендөньясугышы,
          бөек инкыйлаб рухы ваһһабиларның хәрәкәтләрен азмы-күпме ашыктырып, сәяси һәм дини максатларын, идеалларын тәмам киңәйтсә дә, ваһһабилык ислам дөньясында иске бер хәрәкәт булып тора. Ислам милләтләренең уянулары тарихында иң әүвәлге, иң бәрәкәтлебөек бер һиммәт, көчле бер җиһад иде.
          Ваһһабилык фикеренең иң әүвәлге нигез салучысы, һиҗри белән 13 нче гасырның бөек мөҗтәһиде, 13 нче йөзнең гүзәл мөҗәддиде (яңартучы) Мөхәммәд ибнГабделваһһаб 1700 нче еллар тирәсендә Нәҗедтә, мәдәният дөньясының бозыклыкларыннан ерак булган Гарәбстан чүлендә туды. Ул башкалардан аерылмый торган, гади генә, дөнья белән иркәләнүдән һәм наздан азат булган гаилә баласы иде.
          Гакыйдәсе, тормышы азмы-күпме чиста булган бәдәвият дөньясында үсте.
          Гыйлем юлында, әдәб юлында тәрбияләнеп; бөек теләк белән гыйлем эстәү юлларында йөреп, иҗтиһад дәрәҗәләренә дә иреште.
          Мәдәният дөньясының куәтләреннән тәмам мәхрум булган ислам дөньясы ул чакта һәр яктан: дөнья ягыннан да, дин ягыннан да, рухи яктан да артта калган иде. Ислам милләтләрен хәят юлларына, һидәят юлларына чакыру азаны белән, исламны бидәгатьләрдән, ялган гакыйдәләрдән пакьлау нияте белән Мөхәммәд бин Габделваһһаб хәзрәтләре җиһад юлларына алынып, гыйлем бирү вазыйфаларын, өйрәтү һәм аңлату вазыйфаларын көчле бер иман белән, шундый бер вакытта башлап җибәргән иде.
          Мөхәммәд ибн Габделваһһаб хәзрәтләре көчле газимәт (омтылыш) белән тырышлык күрсәтеп, Гарәбстанны иңләп-буйлап гизеп чыкты.
          Аның иҗтиһады (тырышлыгы) кыска вакыт эчендә бөек нәтиҗәләр бирде, ул әйдәгән юлГарәбстанда таралып, кабул итеп алынды. Соңрак шушы юл Согуд кабиләсенең рәисе, бөтен Нәҗеднең бөек хакиме булган Габдулла ибн Согудны да үзенә җәлеп итте.
          Рухи көче өстенә бөек куәт иясе дә булды.
          Шушы вакыйгадан соң, Мөхәммәд ибн Габделваһһаб Габдулла ибн Согуд куәте белән Нәҗедтә бер хөкүмәт тәшкил итте.
          Нәҗед өлкәсендә Мөхәммәд ибн Габделваһһабның һиммәте (тырышлыгы) белән нигез салынган хөкүмәт тугъры хәлифәләр вакытындагы хөкүмәт үрнәгендә булды. Халык арасында диндарлык, чүл оазисларындагы мәктәп-мәдрәсәләрдә гыйлем һәм мәгърифәт хөкем сөрде, мәхкәмәләрендә (суд органнарында) гаделлек, хакимнәрендә тугърылык камил иде.
          1787 елда Мөхәммәд ибн Габделваһһаб вафат булды. Ибн Габделваһһаб исеменә бәйләнешле булган ваһһабилык хәрәкәте, ваһһабилык хөкүмәте, ваһһабилык дәүләте үзеннән соң яшәп калды. Ваһһабилык исламны тугъры хәлифәләр гасырына, әүвәлге иҗтихад (тырышлык) гасырына кайтарып, тугъры хәлифәләр гасыры кеби ислам әһелен мөстәкыйл итү иде, бидгатьләрдән, батыл гакыйдәләрдән исламны азат итүюлында иҗтиһад итәрләр иде. Ваһһабилык чынлыкта Ибн Тәймиянең юлы иде.
          Ибне Габдулваһһабтан соң аның урынына лаеклы шәкерте Габдулла ибн Согуд көчле алмаш булып килде. Ул заманда Гарәбстанда Госмания дәүләтенең
          абруе, көче, куәте калмаган иде. Хөкүмәтнеңбары тик рәсми бер исеме генә бар иде. Мәккә, Мәдинәдәге харам җирләре, хәтта бөтен Гарәбстан ярымутравы тәмам ташландык бер хәлдә иде. Мөхәммәд ибн Габдулваһһабның көчле, лаеклы шәкерте Габдулла ибн Согуд 19 гасырның беренче елларында Мәккә Мәдинәдәге харам җирләрен үзенең хакимлегенә кертте.
          Ваһһабилык бөтен Гарәбстан җиренә таралу дәрәҗәсенә иреште, хәтта 1814 елларда ибне Согуд Шәм, Сүрия җирләрен алырга да тулысынча әзер иде. Төркия солтаны Мәхмуд бер ни эшли алмас дәрәҗәдә көчсез калды һәм Мөхәммәд Гали пашадан ярдәм сорады. Мисыр хакиме Мөхәммәд Гали паша оешкан көчләре белән Мәдинә хәрамнарын ваһһабилардан тартып алды. Шуннан соң ваһһабилар Нәҗед сахраларына чигенделәр. Аларның сәяси дәверләре, идарә итү вакытлары тәмамланган, билгеле бер вакытка гына сузылган кебек булды. Ләкин бу вакыйгалар ваһһабиларның омтылышларына, дини хәрәкәтләренә куәт бирде, Нәҗед өлкәсе аннан соң иҗтиһад (тырышлык-эзләнүләр) мәркәзе булып калды.
          Моннан соң тырышлык фикере, уяну хәрәкәтләре Һиндстан, Әфганстан тарафларына кадәр тарала башлады.
          Африка сахраларына да “сәнусилык” юлы аша таралды. Азатлык, уяну хәрәкәтләрендә исеме мәшһүр булган мөхтәрәм Җәмәлетдин Әфгани хәзрәтләре дә ваһһабиларның бөек бер билгесе, ибн Габдулваһһабның акыллы бер шәкерте иде.
          Соңгы 30-40 ел эчендә Мисырда булган хәрәкәтләр, чынлыкта, ваһһабилыкның нәтиҗәседер.
          19 гасырның беренче елларында, хөррият һәм мөстәкыйльлек елларында ваһһабиларның хәрәкәтләре басылды. Ислам мәмләкәтләрендә Европа дәүләтләренең басып алулары башланды. 19 гасыр ислам илләренбасып алу гасыры булды.
          Русия Кавказ һәм Төркестан җирләрен, Англия бөтен Һиндстан һәм бөтен Мисыр җирләрен, Франция Фәс (Марокко), Алжир һәм Тунис җирләрен ачыктан ачык басып алды. Шәрыкны тәмам онытып, үзенең хәйрия хәрәкәте белән Европага юнәлгән бөекТөркия дәүләтенең иң гүзәл өлкәләрен гомум Европа дәүләтләре басып алды.
          19 нчы гасыр –гадәттән тыш алга китешгасыры, иң бөек мәдәният, гыйлем һәм мәгърифәт гасыры булып, Ислам милләтләренә карата исә түбәнгә төшү гасыры, тулысынча әсирлек гасыры булды.
          Үзенеңмода һәм киемнәрен, отыш уеннары һәм исерткечләр кебек бөтен бозыклыкларын Европа капиталистик мәдәнияте безгә бирде. Ләкин яхшылыкларын, үз тактикаларын бирә алмады, ә бәлки, киресенчә, аларны тыйды. Мәдәният дөньясының бөтен бозыклыклары, таможняларны үтеп, Шәрыкның һәр җиренә һәр тарафтан, һәр юлдан керә иде.
          Мәдәниятнең яхшылык һәм гүзәллекләреннән тәмам хәбәрдар булмаган Шәрык дөньясы капитализм үлчәмнәренең бөтен яманлыкларын, бозыклык һәм фәхешлекләрен күрде дә, бик нык нәфрәтләнде һәм улмәдәнияттән тулысынча баш тартты, моңа, әлбәттә, нигезле сәбәпләр бар иде.
          Кулларына горур каләмнәрен алып, Шәрыкның бары тик гөнаһларын гына
          өйрәнүчедипломатларның сүзләре бәлки дөрестер. Ләкин Шәрыкның гаять әһәмиятле, гаять кыйммәтле яхшылыклары да бар һәм ул яхшылыкларны Шәрык һич бер вакыт корбан итмәс.
          Европаның бары тик бозыклыкларын күрүче Шәрык Европадан, әлбәттә, нәфрәтләнеп баш тартыр, капитализм үлчәмнәренә, әлбәттә, көчле дошманлык күрсәтер.
          Бөтен дөнья сугышы, бөек дәүләтләрнең бөтен зәгыйфлекләрен бар яктан да тулысынча ачып салды.
          Бөек дәүләтләрнең сәяси-икътисади килешүләре, зур-зур хөкүмәтләрнең шайтанча ялган вәгъдәләре, Шәрык илләренең күз алдында шул бөек дәүләтләрнең бөтен дәрәҗәләрен, бөтен хөрмәтләрен тәмам юкка чыгарды. Шәрык өчен һичбердәүләтнең, һичбер хөкүмәтнең кадере, хөрмәте һәм дәрәҗәсе калмады. Европага нәфрәтләнгән, капитализм үлчәмнәренә, аның каты тәкәбберлекләренә, көчле агрессияләренә дошман булган Шәрык тәмам уянды. Беренче бөтен дөнья сугышының Ислам өлкәсендәге иң бөек бәрәкәте, иң бәрәкәтле байлыгы Шәрыкның уянуы булды. 20 нче гасырның бөек әһәмиятле сәяси вакыйгасы да Гарәбстанда яңадан калыкты.
          Ваһһабилар тыныч сахраларны калдырды; алар кораллы, куәтле һәм бөек бер җәмәгать рәвешендә сәясәт мәйданнарына яңадан чыктылар. Шул көнге хәрәкәт башында гарәпсахраларының иң куәтле хөкемдары Габделгазиз ибне Габдуррахман әл-Фәйсал әс-Согуд булды. Ул –100 ел элек ваһһабиларның хәрәкәтләренә җитәкчелек иткән Габдулла ибне Согудның оныгы; бәләгатьле бер әдип; заман хәлләреннән, хаҗәтләреннән хәбардар булган бер фәкыйһ.
          Шул көндәге ваһһабилык бер гасыр элек булган ваһһабилык кебек түгел. Ул тәмам бер гасыр дәвамында Европа сәясәтләре тәэсиренең корбаны булып калды. Бөтен дөнья сугышының гыйбрәтле һәм дәһшәтле булган бөтен дәресләренукыды. Бөек инкыйлабтан соң, большевикларның юлбашчылары тарафыннан бирелгән гаять файдалы дәресләрне дә ятлады. Төркиядәге халифәлек инкыйлабы да ваһһабиларның өмет даирәләрен башка бер юлда тулысынча киңәйтте. Ниһаять,Мәккә һәм Мәдинә хәрамнарында бөтен галәм исламының мөкаддәс кәгъбәсендәваһһабилык куәте белән сәнусилык куәте мәҗбүри хәлдә берләште. Сәяси, дини максатлары үзенчәлекләрендә исламның ике бөек куәте килешү төзеде.
          1. Бөтен җир йөзе мөселманнарының мөкаддәс кәгъбәсен, мөкаддәс раудасын (бакчасын) ят дәүләтләрнең, мөселман булмаган хөкүмәтләрнең көчләреннән тулысынча саклау; Гарәбстан җирен тулысы белән мөстәкыйль итү шул көнге ваһһабиларның һәм сәнусиларның, шул көнге гарәпләрнең беренче вазыйфалары, мөкаддәс максатлары, дәрәҗәле идеаллары булды.
          2. Хиҗаз –Мәккә вә Мәдинә хәрамнары исламда бер гомуми өлкә булачак, Хиҗаз тәмам мөстәкыйль калачак. Җаннарын саклаган кебек, бөтен галәм ислам Хиҗазы Мәккә вә Мәдинә хәрамнарын саклаячак.
          3. Хиҗазның бөтен мәсьәләләрен хәл итү вазыйфасы белән гомуми бер конгресс чакырылачак. Шул көндәге ваһһабиларның сәяси-дини максатлары шундый булды.
          Капитализм дөньясының сәяси вә икътисади дулкыннары бөек инкыйлаб хәрәкәтләренең бөтен җир йөзенә көчле тизлек белән таралуы да ваһһабиларның хәрәкәтләренә гаять ярдәм итә. Һәр җирдә барган пролетария хәрәкәте дә ахыр чиктә ислам милләтләренең олуг максатларына хезмәт итә. Ваһһабиларның рәисе дә, сәнусиларның рәисе дә шул файдалы вәзгыятне аңлады. Файдалы форсат дип белеп, алар, бергә хәрәкәт итү өчен, кушылдылар. Форсат кулдан качмас, ваһһабилар ахырына кадәр барып җитәр, бөтен Гарәбстан котылып калыр. Бөек инкыйлабның безгә алып киләчәк бөек бәрәкәтләренең берсе дә шушы булыр. Минем иманым, минем теләгем шулдыр.

        • Muslim__19.04.2018 15:14

          Ок, как сделаю, скину, ин ша Аллаh.

        • Muslim__19.04.2018 20:38

          Перевел, отправил.

Комментирование закрыто.

Авторизация
*
*
Войти с помощью: 
Регистрация
*
*
*
Войти с помощью: 
Генерация пароля

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: